2- موقعيت فعلي اثر:
شهرستان كاشان، بخش نياسر، شهر نياسر، محلة سر کمر ( شهيد بهشتی )
اين آبشار در محلة سرکمر و در کنار غار واقع شده است .
3- مشخصات پلاک ثبتي اثر:
اين آبشار دارای مالکيت عمومی می باشد .
4- تاريخچه و وجه تسميه اثر:
و در تاريخ کاشان در مورد تاريخچة چشمه و آبشار نياسر نوشته شده است که :
« اما چشمة مزبورة نياسر را چشمة اسکندريه می نامند . گويند اسکندر بن فيلقوس به علم کشف الاسرار که از دانيال پيغمبر به او رسيده بود چون عبورش به آن قريه رسيد دانست که در دل سنگ آبی بزرگ و مستور و پنهان است . حجاران را طلبيد و در يک شبانه روز اين چشمه را احداث و احيا نمود و آن موضع که بالفعل باغ تالار است آن روز مضرب خيام و محل قيام اردوی کيوان پوی بود . نظر به آنکه جايي بسيار رفيع و با روح و صفا و از اطراف و جوانب بقدر دويست ذرع مشرف بجلگه و همواری است و قاف تا قاف عالم در منظر نظر است فرمان داد که باغ و عمارت و تالاری بنا کنند و چنان بوده که همة آن آب به جدولهای عريض از خيابانهای آن باغ گردش کرده و به حوض خانه و از آنجا فرو رفته در پای تالار هفت ذرع کوه را به اندازة بيست ذرع در پانزده ذرع تراشيده و پست و هموار نموده حوضی بزرگ در دل سنگ تراشيده در وسط آن فواره ای که همة آن چهار سنگ آب به قدر يک ذرع جوشيده و از لب آن کوه از موضعی که تقريباً يکصد ذرع مسقط الحجر آن است مانند عمودی از بلور به پايين می ريزد و به نوعی آن آب صاف روشن از آن آبشار به نشيب ريزد که از دو فرسخ راه نمايان و صدای آن مانند رعد پردة گوش را پاره می کند . »
از توصيفاتی که ازکتاب تاريخ کاشان ذکر شد می توان حدس زد که قدمت اين محل به دورة اسکندر برمی گردد.
و در تاريخ قم بوصفی ديگر در مورد تعداد آسيابها در آن زمان و در مسير آب اين آبشار چنين می نويسد :
« من جمله ده باب آسياب معظم که يکی از آنها بواسطة وفور آب و عمق و ارتفاع تنوره و خوبی آلات و ادوات که در اوايل ابداع و احداث داشت شبانه روزی يکهزار من بوزن شاه گندم خرد می نمود . »
مشخص می شود شهر نیاسر در قديم دارای 10 آسیاب بوده که سه آسياب ديگر به آنها اضافه شده و هم اکنون فقط دو تا از آنها باقی مانده است .
5- سوابق پژوهشي اثر، شناسايي، بررسي، گمانه زني، حفاري
هيچگونه پژوهشي در مورد اين محل صورت نپذيرفته است.
6- نوع و توضيحات مالکيت اثر:
مالكيت عمومی
7- مشخصات اثر – تپه :
اين مجموعه از جمله مهمترين محلهای تاريخی _ فرهنگی شهر نياسر و حتی کشور بوده و از چند عنصر اصلی از جمله آبشار ، مسير پله ها از پای آبشار تا پای کوشک ، سنگها و بستر آبشار ، درختان و گياهان موجود در اطراف آن تشکيل شده است و می توان در صورت ساماندهی مناسب جهت بهره برداری از آن استفاده کرد .
. در کنار آبشار يکی از وروديهای غار قرار دارد و ارتفاع از پای آبشار تا قسمتی که از آنجا آب پايين مي ريزد 25 متر و از پای آبشار تا عمارت کوشک 53 متر می باشد .
در مسيرآب 13 آسياب وجود داشت . 3 آسياب در کنار آبشار بوده که تخریب شده است ، يکی از آسیابها که هم اکنون نيز فعال می باشد در پای آبشار قرار گرفته است و از آسیابهای دیگر جز بقایای کمی به جا نمانده است .
8- مشخصات اثر- بنا:
9- ويژگي اثر:
- بررسی جايگاه طبيعی :
آبشار نياسر از چشمة تالار ( اسکندريه ) واقع در کنار چارتاقی سرچشمه می گيرد به گونه ای که دو سوم آب چشمه به سمت آبشار و از آنجا به دشتهای نياسر و يک سوم آن به محلة نو میرود . آب جاری شده از آبشار به بعضی از مزرعه های اطراف از جمله مزرعه خاتون ، دولت آباد ، سيف آباد و یرقون نيز می رسد . البته پیشتر که آب بیشتر بوده به سمت مزرعة سورآباد هم می رفته است .ولی به علت کم شدن آب چشمه دسترسی آب به اين مزرعه منتفی می باشد .
آنگونه که از از بقايای خزه های قديمی و آبراهه های موجود و همچنين گفته های اهالی محل مشخص می شود مسير آب در قديم عوض شده است . آبی که از آبشار پایین می ریزد در فصل پاییز کمترین و در فصل زمستان بیشترین مقدار را داراست . به دليل پديده های انحلال سنگ آهک توسط جريانهای زيرزمينی و گذشت ساليان دراز بافت بسيار زيبا و چشم نوازی مانند استالاکتيت ها و استالاکميت ها در بدنة آبشار به وجود آمده است که می توان از آنها برای جذب گردشگر استفاده کرد .
سنگی که آبراهة آبشار در آن ايجاد شده و سنگهايي که بدنه مزبور را تشکيل می دهند از نوع سنگهای آهکی و رسوبی می باشد .
در محيط اطراف آبشار درختانی از جمله بيد شيرين ، بيد تلخ ، نارون يا پشه ، عرعر ، ون يازبان گنجشک ، توت بی دونه ، توت شمرونی ، انجير و مو رشد کرده اند . چند درخت کهن و قطور ( توت و بيد ) هم در پاي آبشار وجود داشته که به علت خطر وارد کردن آسيابهای احتمالی به حمام و آسياب حدود 7 الی 8 سال پيش آنها را قطع کرده اند .
از گياهان دارويی اين محل نيز می توان موارد زير را نام برد :
- پر سياوش : برای سينه درد و سردرد
- علف شوره : برای کمر درد و سردرد
- خيار بوته مار ( هندونه مار ) : برای پا درد
در قديم پزشکان محلی از گرد سنگی که آبراهه بر روی آن به وجود آمده است به عنوان مرهمی برای زخم استفاده می کردند ( يکی از دلايل استفاده خنک بودن آن می باشد )
لازم به ذکر است حدود 5 الی 6 سال پيش به کوشش شهرداری مسير پله ای با سنگهای تراورتن از پايين آبشار تا کوشک تالار تعريف شده و همچنين يک سری توريهای سيمی برای جلوگيری از سقوط افراد گردشگر و نيز ريزش احتمالی سنگها تعبيه شده است . کف پای آبشار نيز بوسيلة سنگ فرش شده است .
- در مورد جايگاه آيينی آبشار:
در کتاب" آيين ميترا "نوشتة مارتين ورمازرن نقل شده است که :
« پورفير در کتابش از شخصی به نام اوبولوس روايت ميکند که ستايش مهر در غارهای طبيعی انجام می گرفته است . نزديک غار می بايست رودخانه ای جريان داشته باشد .
و در کتاب" آيين مهر"نوشته شده که:
« آب در آيين ميترا دارای اهميت فراوانی است ، يکی از آداب مهری دينان شست و شو و غسل بوده و برای شرکت در مراسم ستايش مهر ، افراد ملزم بودند تا مدت چند شبانه روز ، مطابق با آدابی خود را شستشو دهند و محتمل ضربات تازيانه گردند . در مهرابه ها يا چاه آب وجود داشت و يا چشمه های جوشان ، به همين دليل کف مهرابه ها جوی حفر می کردند . »
آبشار نياسر مدرک ديگری است بر اين نظريه که به احتمال غار معبدی بوده متعلق به پيروان آيين ميترا .
هر ساله در روز عيد قربان اهالی محله سرکمر و برزه دون در قدیم در کنار چشمة اسکندريه و در حال حاضر در محوطه مسجد امام حسن (ع) ،گاوی قربانی کرده خون آن را بر آب می ريزند و همراه با آب از آبشار پايين ريخته و به باغها و مزارع برود زيرا اهالی اعتقاد بر اين دارند که اين خون باعث پر برکت شدن آب شده و از کم شدن آب جلوگيری می کند .
10- نوع بهره برداري اثر:
در ابتدا از عوامل مهم عملکرد آسيابها بوده ولي هم اکنون کمرنگ تر شده است در ضمن می توان از آن برای جذب گردشگر و توريست بهره برداری کرد .
11- اقدامات انجام شده در مورد حريم اثر (حريم پيشنهادي):
اين اثر تاکنون تعيين حريم نگرديده است.
12- توضيح دخل و تصرفات انجام شده و مشهود در اثر:
به جرأت می توان گفت اين مجموعه ها از جمله مهمترين آثار طبيعی - تاريخی شهر نياسر می باشد . با اين همه تفاسير لازم است در امر حفاظت و ارزش گذاری بر اين اثر طبيعی - تاريخی کوشا باشيم وليکن متأسفانه دنيای جديد و امروز ما با مصالح مدرن که هيچ گونه سنخيتی با بافت قديم و مصالح قديمی ندارد چهرة بافتهای قديمی کشورمان را مخدوش کرده است،شهر تاريخی نياسر نيز از اين آسيب بزرگ مستثنی
نيست . مسجدي که پايين آبشار در حال ساخت می باشد کاملاً منظرة شهر را از اين نقطه مخدوش کرده است و مسلماً هنگامی که از پای آبشار به سمت شهر نگاه می کنيم جز حجمه تنومندی از مصالح ناهمخوان با محيط اطراف چيز ديگری نمی بينيم که به نظر می رسيد اساسا" تناسبی با بافت قديمی شهر نداشته و قرار گرفتن بنای امروزی با مصالح مدرن در ميان بافت قديمی شهر نمی تواند توجيهی مناسب داشته باشد و از ديدگاه آسيب شناسی وجود اين بنا در اين محل آسيب بزرگی به منظر آبشار و نيز مجموعة بافت تاريخی شهر نياسر خواهد بود .
13- توضيح تعميرات گذشته در اثر:
اين مجموعه طبيعی - تاريخی بيشتر برای جذب گردشگر محوطه سازی شده است و تعميرات خاصی در آن ديده نمی شود .
14- توضيحات ضروري و اختصاصي اثر:
مسير آبشار در ابتدا محلی ديگر بوده است که بعدها به دلايلی عوض شده است .
15- شرح وضعيت موجود خطرپذيري و دلايل آسيب هاي وارده:
توده سنگی که آبشار بر آن واقع شده است به شدت در معرض ريزش می باشد که علاوه بر از بين رفتن آثار متعدد تاريخی و طبيعی واقع شده در آن برای گردشگران نيز خطر آفرين است و می بايست اهتمام جدی از طرف تمامی ارگان های مرتبط در اين مورد صورت پذيرد . پله های احداث شده از پای آبشار تا نزديک عمارت کوشک نيز در بعضی از نقاط محتاج به تعميرات اساسی است و همچنين به اين مورد نيز توجه شده است که در مواقع بارانی و برفی سطح پله از اصطکاک کافی برخوردار نيست و عابر را با خطر جدی مواجه می سازد .
16- ذکر منابع و مآخذ گزارش:
1- مهندسان مشاور ايوان نقش جهان: طرح توسعه كالبدي-گردشگري شهر نياسر، نياسر، شهرداري نياسر، 1384
2- سازمان نقشه برداري كشور: عكسهاي هوايي سال 1377 به مقياس 1:10.000
3- سازمان نقشه برداري كشور: نقشه راههاي ايران در سال 1380 به مقياس 1:2.500.000
4- مجموعه اسناد و عكسهاي شهرداري نياسر
5- مجموعه اسناد و عكسهاي پايگاه ميراث فرهنگي شهر تاريخي نياسر
6- کتاب" آيين مهر" ( جلد دوم ) نوشته و پژوهش هاشم رضی ، انتشارت بهجت
7- کتاب" آيين ميترا " نوشتة مارتن ورمازرن ، ترجمة بزرگ نادرزاد ، نشر چشمه
8- کتاب" تاريخ قم " تأليف حسن بن محمد بن حسن قمی ، انتشارات توس
9- کتاب" تاريخ کاشان " تأليف عبدالرحيم کلانتر ضرابی( سهيل کاشانی ) ، انتشارات اميرکبير تهران |
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)